Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Hieronymus Bosch. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Hieronymus Bosch. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

"Η θεραπεία της τρέλας", του Ιερώνυμου Μπος

Hieronymus Bosch, "Η θεραπεία της τρέλας"
("Η εκτομή του λίθου της τρέλας"). Λεπτομέρεια.

     "Η θεραπεία της τρέλας" ή "Η εκτομή του λίθου της τρέλας" είναι ένας μικρός διαστάσεων πίνακας (48,5cm*34,5cm) που φιλοτέχνησε γύρω στο 1480 (ή το 1500) ο Ιερώνυμος Μπος και βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Πράντο της Μαδρίτης.

    Στο κέντρο τού πίνακα παριστάνονται τέσσερα πρόσωπα με φόντο ένα τοπίο εξοχής· στο βάθος μόλις που διακρίνεται το καμπαναριό μιας εκκλησίας. Ένας άνδρας κάθεται σε μια πολυθρόνα ακινητοποιημένος με ένα χοντρό κομμάτι ύφασμα. Πίσω του ένας άλλος ντυμένος με πιο πολυτελή ρούχα τού αφαιρεί από το κρανίο με ένα εγχειρίδιο κάποιο πράγμα που μοιάζει με τουλίπα. Μια άλλη τουλίπα βρίσκεται ήδη αφημένη λίγο πιο πέρα σε ένα μαρμάρινο στρογγυλό τραπέζι. Το ύφος τού "χειρουργού" φαίνεται ήρεμο και σοβαρό, μόνο που στο κεφάλι αντί για καπέλο "φορά" ένα μεγάλο χωνί, σύμβολο της τρέλας στην εικονογραφία της Δύσης. Όπως λέει ο Μισέλ Φουκώ, ο Μπος παρουσιάζει στον πίνακά του τον γιατρό πιο τρελό και από τον ασθενή του.[1] Ένας καλόγερος και μια γυναίκα, μάλλον καλόγρια και η ίδια, συμμετέχουν στη σκηνή. Ο καλόγερος φαίνεται κάτι να λέει στον χειρουργημένο, παραινέσεις ή λόγια παρηγοριάς, ενώ η καλόγρια ακουμπισμένη χαλαρά στο τραπέζι παρακολουθεί με ύφος κουρασμένο και απόμακρο. Στο κεφάλι της ισορροπεί ένα ογκώδες βιβλίο.

"Η θεραπεία της τρέλας"
("Η εκτομή του λίθου της τρέλας)
Ιερώνυμος Μπος (1450-1516)
Μουσείο Πράντο (Museo del Prado)
    Η όλη εικόνα δημιουργεί μια εντύπωση παραδοξότητας και συνοδεύεται από λεζάντα στην οποία διαβάζουμε: "Δάσκαλε, αφαίρεσε το βότσαλο αμέσως. Το όνομά μου είναι Lubbert Das". To "Lubbert Das" ήταν όμως ένα όνομα που χρησιμοποιόταν μεταφορικά για να δηλώσει ένα άτομο αφελές και απαίδευτο. Κατά συνέπεια ο πίνακας του Μπος, μπορεί να ιδωθεί (ανάλογα αν κάποιος υποστηρίζει ή όχι ότι επεμβάσεις για την αφαίρεση του λίθου της τρέλας γινόταν πραγματικά) είτε ως ειρωνική αναπαράσταση μιας κομπογιαννίτικης θεραπείας της τρέλας είτε σαν αλληγορία που στηλιτεύει γενικά την άγνοια, την αφέλεια των ανθρώπων και τη ροπή τους προς τον ανορθολογισμό.

Χρήστος Μπελόπουλος   


* Για περισσότερα βλέπε: "Η εκτομή του λίθου της τρέλλας"

• • • • •

Μεταγενέστερες παραλλαγές του πίνακα


Έργο αποδιδόμενο  στον
Μαρκέλλο Κόφερμανς
(Marcellus Coffermans, 1520-1578)
Ρεικσμουζέουμ (Αμστερνταμ)

Έργο ανώνυμου καλλιτέχνη
(anonymous painter)
Πινακοθήκη του Στράχοφ
(Strahov Picture Gallery, Πράγα)


1. Μισέλ Φουκώ, Η ιστορία της τρέλας στην κλασική εποχή, σελ,45, εκδ. Καλέντης, 2006.



Σχετικές αναρτήσεις:


"Ο τρελός γιατρός"  ή
"η απόσταξη της τρέλας"
Η θεωρία των χυμών και
οι "καθαρτικές"
θεραπείες της τρέλας
Ιερώνυμου Μπος
"Το πλοίο των τρελών"

"Το πλοίο των τρελών" του Ιερώνυμου Μπος

    Ο Ιερώνυμος Μπος, κάπου μεταξύ 1490 και 1510, ζωγράφισε έναν μικρό πίνακα που ανήκει από το 1918 στο Μουσείο του Λούβρου. Ονομάσθηκε Το πλοίο των τρελών και απεικονίζει μια δεκάδα ανθρώπων να οργιάζουν τρώγοντας και πίνοντας πάνω σε μια βάρκα ξανοιγμένη στη θάλασσα.

"Το πλοίο των τρελών" του Ιερώνυμου Μπος
πριν και μετά την αποκατάσταση του πίνακα

    Στο κέντρο της βάρκας ένας φραγκισκανός μοναχός και μια καλόγρια που παίζει λαούτο κάθονται αντικριστά. Έχουν ορθάνοιχτα τα στόματά τους σαν να θέλουν να τραγουδήσουν ή να προσπαθούν να δαγκώσουν ένα παξιμάδι που κρέμεται ανάμεσά τους. Πίσω τους δυο βαρκάρηδες με κόκκινα πουκάμισα. Ο ένας αντί για κουπί έχει μια τεράστια κουτάλα· στο κεφάλι του άλλου ισορροπεί ένα ποτήρι και στην άκρη του κουπιού του μια αναποδογυρισμένη στάμνα. Στη μια άκρη της βάρκας μια γυναίκα ετοιμάζεται να χτυπήσει μ' ένα κανάτι έναν άνδρα που κρατά ένα φλασκί μισοβυθισμένο στο νερό. Στην άλλη άκρη της κάποιος προσπαθεί να ξεκρεμάσει από το κατάρτι μια ψημένη πάπια, ενώ παραδίπλα ένας άλλος σκύβει για να ξεράσει. Ένας τρελός, αναγνωρίσιμος από τη φορεσιά του και τη μαρόττα που κρατά, κάθεται σε ένα κλαδί πίνοντας ήσυχα το ποτό του χωρίς να συμμετέχει στην κραιπάλη των υπολοίπων. Έξω από τη βάρκα δυο άνθρωποι βρίσκονται στο νερό· ο ένας πιάνεται από την κουπαστή σαν να θέλει να ανέβει χωρίς κανείς από τους μεθυσμένους επιβάτες να του δίνει σημασία.Στο κατάρτι είναι δεμένα κλαδιά και λουλούδια μέσα από τα οποία ξεπροβάλει το κεφάλι μιας κουκουβάγιας (που μοιάζει και με νεκροκεφαλή). Τέλος, στη κορυφή του καταρτιού κυματίζει μια σημαία με την ημισέληνο.

"Αλληγορία της λαιμαργίας και της λαγνείας"
Ιερώνυμος Μπος. (Yale University Art Gallery)

    Το 2015, το Μουσείο του Λούβρου προχώρησε στον καθαρισμό και την αποκατάσταση του έργου. Αφαιρέθηκαν μεταγενέστερες προσθήκες, όπως το βουνό στο βάθος και η υπερβολική φυλλωσιά του καταρτιού, καθώς και οι επιστρώσεις στο κάτω μέρος του πίνακα. Οι εργασίες αυτές επέτρεψαν να συσχετισθεί με απόλυτη βεβαιότητα "Το πλοίο των τρελών" με έναν άλλο πίνακα του Μπος, την "Αλληγορία της λαιμαργίας και της λαγνείας" που ανήκει στην Πινακοθήκη του Πανεπιστημίου Γέιλ. Τα δύο έργα αρχικά αποτελούσαν έναν ενιαίο πίνακα, ο οποίος κάποια στιγμή κατά τον 19ο αιώνα τεμαχίστηκε από τον τότε κάτοχο του -ίσως για να κερδίσει περισσότερα χρήματα πουλώντας τον κομματιαστά. Με την σειρά του, ο ενιαίος πίνακας ήταν το αριστερό πτερύγιο ενός τριπτύχου, το κεντρικό τμήμα του οποίου έχει χαθεί, ενώ το δεξιό ανήκει στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον και φέρει τον τίτλο "Ο θάνατος του φιλάργυρου". Το τρίπτυχο ήταν μια αλληγορία "σχεδόν σουρεαλιστική" που στιγμάτιζε σατιρίζοντας "ανθρώπινες παραφροσύνες", ελαττώματα δηλαδή και αμαρτήματα όπως η λαιμαργία, η οινοποσία, η λαγνεία και η φιλαργυρία.

Το τρίπτυχο με τις ακόλαστες πράξεις. Ο ενοποιημένος πίνακας της
"Λαιμαργίας  και λαγνείας" δεξιά και "Ο θάνατος του φιλάργυρου αριστερά"

    Υποστηρίχθηκε ότι ο πίνακας του Μπος εμπνέεται από το Το πλοίο των τρελών του Σεβαστιανού Μπραντ ή από Τα πλοία των τρελών γυναικών του Josse Bade. Να σημειωθεί όμως ότι τα έργα αυτά συνοδεύονται από γκραβούρες που αναπαριστούν "τρελούς" αναγνωρίσιμους από τη χαρακτηριστική ενδυμασία και τα σκουφιά με αυτιά γαϊδάρου που φοράνε. Αντίθετα, στον πίνακα του Μπος, τόσο στο τμήμα που βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου όσο και στο τμήμα που ανήκει στην Πινακοθήκη του Πανεπιστημίου του Γέιλ, απεικονίζεται ένας και μοναδικός τρελός ήρεμος και αποστασιοποιημένος από τα όργια που τον περιβάλλουν. Ο Μπος, αντιστρέφοντας την μεσαιωνική συσχέτιση της τρέλας με την αμαρτία και τον διάβολο, παρουσιάζει τον τρελό σαν κάτοχο μιας μυστικής σοφίας που τον κρατά μακριά από τις "παραφροσύνες" των ανθρώπων του καιρού του.

    "Το πλοίο των τρελών" θα μπορούσε να ιδωθεί, επίσης, ως μια αυστηρή κριτική της κοινωνίας που ζούσε ο Ιερώνυμος Μπος: Οι διεφθαρμένοι άνθρωποι του κλήρου (μαζί και με τους καλοζωισμένους αστούς) παρασυρμένοι από τα πάθη και τις ακόλαστες επιθυμίες τους οδηγούν το καράβι της εκκλησίας και το πλήρωμα του στην πλάνη και την (ηθική) καταστροφή.[1] 

Χρήστος Μπελόπουλος 


1. Μουσείο του Λούβρου, Το πλοίο των τρελών: http://www.louvre.fr/oeuvre-notices/la-nef-des-fous


Σχετικές αναρτήσεις:


Ιερώνυμου Μπος
"Η θεραπεία της τρέλας"
Η θεωρία των χυμών και
οι "καθαρτικές"
θεραπείες της τρέλας
"Ο τρελός γιατρός"  ή
"η απόσταξη της τρέλας"